Voorbehouden Erfdeel in België: De Reserve, het Beschikbaar Deel en Inkorting

Het Belgisch recht laat niet toe dat een persoon een volledige nalatenschap weggeeft zoals hij wil. Een deel, het voorbehouden erfdeel (réserve héréditaire, wettelijke reserve) genoemd, wordt door de wet voorbehouden voor bepaalde erfgenamen, ongeacht wat een testament of een schenking bij leven zegt. Deze pagina behandelt hoe het voorbehouden erfdeel vandaag werkt, wie het beschermt, hoeveel van de nalatenschap een erflater werkelijk elders kan richten, en wat er gebeurt wanneer een schenking of een making meer probeert te nemen dan de wet toelaat.

Het voorbehouden erfdeel werd ingrijpend herschreven door de wet van 31 juli 2017, van kracht voor nalatenschappen die vanaf 1 september 2018 opengevallen zijn, en staat nu in Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek (Burgerlijk Wetboek Boek 4 / Code civil Livre 4), zelf in werking sinds 1 juli 2022. De hervorming veranderde wie beschermd wordt en, voor de erfgenamen die beschermd blijven, legde ze de omvang van hun deel vast zodat het niet langer meegroeit met het aantal kinderen.

Informatie laatst geverifieerd op 22 juli 2026. Deze pagina biedt algemene juridische informatie en vormt geen juridisch advies voor een individueel geval.

Het voorbehouden erfdeel van de kinderen: een vaste helft, gezamenlijk

Artikel 4.145 van het Burgerlijk Wetboek begrenst wat een persoon kan weggeven, bij schenking of bij testament, op één half van de nalatenschap waar hij één of meer kinderen nalaat, of afstammelingen van een kind die door plaatsvervulling diens plaats innemen. Dat plafond is collectief: het is één half voor de kinderen als groep, niet één half per kind. Vóór de hervorming van 2017, van kracht sinds 1 september 2018, groeide het voorbehouden erfdeel mee met het aantal kinderen, één half voor een enig kind, twee derde voor twee, drie vierde voor drie of meer, zodat een groter gezin verkleinde wat een ouder vrij elders kon richten. Sinds de hervorming blijft het plafond op één half staan, ongeacht het aantal kinderen; enkel hoe die beschermde helft dan tussen de kinderen zelf wordt verdeeld, hangt van hun aantal af.

Artikel 4.146 legt in bepaalde omstandigheden een vruchtgebruik boven op dat voorbehouden erfdeel: waar de langstlevende echtgenoot recht heeft op het vruchtgebruik van de hele nalatenschap, draagt het voorbehouden deel van de kinderen dat vruchtgebruik mee, zodat de kinderen de blote eigendom van hun voorbehouden erfdeel houden tot het vruchtgebruik van de echtgenoot eindigt.

Het voorbehouden erfdeel van de langstlevende echtgenoot: vruchtgebruik, geen eigendom

Het voorbehouden erfdeel van de langstlevende echtgenoot neemt een volledig andere vorm aan. Artikel 4.147, eerste lid, waarborgt de echtgenoot het vruchtgebruik van één half van de nalatenschap, niettegenstaande enige andersluidende schenking. Een testament kan dit normaal ook niet wegnemen, met één enge uitzondering in het vierde lid: een testament mag dit vruchtgebruik, en het hierna genoemde vruchtgebruik op de gezinswoning, wegnemen wanneer de echtgenoten bij het overlijden meer dan zes maanden feitelijk gescheiden leefden en één van beiden een formele juridische stap had gezet richting een gescheiden verblijfplaats of een echtscheiding op grond van fout, en er geen verzoening was. Vruchtgebruik betekent het recht om de goederen te gebruiken en er levenslang de inkomsten van te trekken; de onderliggende eigendom gaat naar wie het testament of de wet aanwijst, onder voorbehoud van dat vruchtgebruik.

Een tweede, engere waarborg zit binnen de eerste en kan niet worden weggeverminderd door schenkingen bij leven: het tweede lid van artikel 4.147 beschermt het vruchtgebruik, of het bewoningsrecht, van de langstlevende echtgenoot op het goed dat bij het openvallen van de nalatenschap als hoofdverblijfplaats van het gezin diende, en de inboedel ervan, zelfs waar de waarde van dat vruchtgebruik anders de algemene helft van de echtgenoot zou overschrijden. Waren de echtgenoten op het ogenblik van het overlijden feitelijk gescheiden, dan geldt dezelfde bescherming in de plaats voor het goed dat als hun laatste gemeenschappelijke echtelijke verblijfplaats diende, op voorwaarde dat de langstlevende echtgenoot er ofwel nog woonde, ofwel tegen zijn wil werd verhinderd dit te doen, en op voorwaarde dat de rechter oordeelt dat het toekennen van het vruchtgebruik of het bewoningsrecht aan de billijkheidsvereiste van de wet voldoet.

Ouders: niet langer een voorbehouden erfgenaam

Dezelfde hervorming schafte het voorbehouden erfdeel voor ouders volledig af. Voordien kon een ouder die een kinderloze zoon of dochter overleefde, aandringen op een vast aandeel van de nalatenschap. Nu blijft een ouder een wettelijke erfgenaam onder de gewone erfopvolging waar er geen afstammelingen zijn, maar sluit een testament hen uit, dan hebben ze geen voorbehouden erfdeel om op terug te vallen.

Wat ze wel hebben, is een behoeftig onderhoudsgeld (créance alimentaire, onderhoudsvordering), betaalbaar uit de nalatenschap enkel als de ouder een werkelijke financiële nood op het ogenblik van het overlijden kan aantonen. Dat is een aanzienlijk zwakkere bescherming dan een voorbehouden erfdeel: ze hangt af van de werkelijke omstandigheden van de ouder in plaats van automatisch te ontstaan, en is geen gewaarborgd aandeel van vaste omvang.

Geen langstlevende echtgenoot, geen afstammelingen: helemaal geen voorbehouden erfdeel

Artikel 4.148 schaft het voorbehouden erfdeel volledig af wanneer een persoon overlijdt zonder langstlevende echtgenoot en zonder afstammelingen na te laten. In die situatie mogen schenkingen en een testament samen de hele nalatenschap dekken: er is geen voorbehouden erfgenaam meer om te beschermen, en het belang van een ouder blijft dan beperkt tot de hierboven beschreven behoeftige vordering.

Wanneer een schenking of making te ver gaat: inkorting

Een schenking of een making die het beschikbaar deel overschrijdt, faalt niet zomaar. Artikel 4.150 laat toe ze, nadat de nalatenschap is opengevallen, in te korten tot wat het beschikbaar deel werkelijk toelaat. In de regel, en ongeacht wat de schenking of het testament daarover zegt, gebeurt die inkorting in waarde in plaats van door de schenking zelf terug te vorderen: de begunstigde behoudt wat hij kreeg en vergoedt in plaats daarvan de voorbehouden erfgenamen voor het overschot, berekend in geld. Inkorting in natura, waarbij het goed zelf wordt teruggegeven, gebeurt enkel als de begunstigde er zelf om vraagt.

De enige uitzondering loopt de andere kant op: de bescherming van de echtgenoot in artikel 4.147, tweede lid, op de gezinswoning en de inboedel ervan, wordt in natura ingekort in plaats van in waarde als het zover komt, omdat een geldelijke vervanging het hele doel zou ondermijnen van het waarborgen van een plaats om te wonen voor de langstlevende echtgenoot.

Erfovereenkomsten: enige ruimte om vooruit te plannen

Het grootste deel van zijn geschiedenis behandelde het Belgisch recht een bindende overeenkomst over een nog niet opengevallen nalatenschap als principieel nietig. De hervorming van 2017 tot 2018 versoepelde dit, en Boek 4 staat nu erfovereenkomsten (erfovereenkomsten / pactes successoraux) toe, verleden voor een notaris na een verplichte bedenktijd. Een globaal familiepact brengt een ouder en alle kinderen samen om vast te leggen hoe eerdere schenkingen zullen worden behandeld en bevestigt dat de regeling evenwichtig is. Een enger, punctueel pact laat één erfgenaam vooraf toe om een specifieke schenking niet te betwisten, zonder verder iets te raken. Hoe dan ook vormen de regels over het voorbehouden erfdeel hierboven de achtergrond waartegen deze overeenkomsten werken, geen regel die ze stilzwijgend buiten de formele procedure om opzij kunnen zetten.

De orde van erfgenamen wanneer er geen testament is, en de positie van de langstlevende echtgenoot en samenwonende partner, worden behandeld op onze pagina wie erft in België. Hoe het voorbehouden erfdeel samenhangt met de drie vormen die een testament kan aannemen, en met herroeping, wordt behandeld op onze pagina testamenten. Schenkingen die tijdens het leven van een persoon worden gedaan, in plaats van bij testament nagelaten, worden apart behandeld op onze pagina schenkingen bij leven, aangezien een schenking bij leven en een making onder hetzelfde plafond van het beschikbaar deel worden ingekort.

Dit artikel is louter informatief en vormt geen juridisch advies over een individuele nalatenschap. Het vervangt niet het advies van een notaris. Eerdere schenkingen, huwelijkscontracten, erfovereenkomsten en grensoverschrijdende elementen kunnen allemaal veranderen hoeveel van een bepaalde nalatenschap werkelijk beschermd is, en de onderliggende wet wijzigt regelmatig, controleer de actuele tekst op ejustice.just.fgov.be. Bijgewerkt op 22 juli 2026.